KAHRAMANKAZAN ÇEŞMELERİ

Filiz CANYURT

ÖZET

Kahramankazan İlçesi Ankara’nın batısında bulunan Mürted Ovası üzerine kurulmuştur. İlçe, İç Anadolu bölgesinin yukarı Sakarya bölümünde yer almaktadır. İlçe doğuda Çubuk, batıda Ayaş, kuzeyde Kızılcahamam, güneyde Yenimahalle ve Sincan ilçeleri ile komşudur.

İlçe tarihinin Bakır çağına kadar uzandığı bilinmektedir. Günümüze kadar yapılan araştırmalar ile arkeolojik kazılarda ortaya çıkan bulgular, ilçenin farklı medeniyetleri bünyesinde barındırmış eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir. Tarihi bakır çağına kadar uzanan ilçenin, Osmanlı dönemine ait ilk kayıtları M.1463 tarihli Ankara tahrir defterlerinde karşımıza çıkmaktadır. Bu defterden anlaşıldığı üzere nüfus Ankara’nın kuzey ve kuzeybatı bölgelerinde daha yoğundur. Bu durumda ilçenin içinde bulunduğu ovanın15. Yüzyılda önemli bir yerleşim alanı olduğu sonucunu vermektedir.

İlçenin mahalle ve köylerinde yaptığımız çalışma sonucunda 24 çeşme tespit ettik. Burada tanıtmayı düşündüğümüz eserlerin dört tanesi herhangi bir yapıya bağımlı olarak inşa edilirken geri kalanları bağımsız olarak yapılmıştır. Genellikle dikdörtgen planlı olan bu yapılarda kesme taş, moloztaş ve mermer malzeme kullanılmıştır. Üç çeşmenin ön cephesi yüzeysel kemerlerle hareketlendirilirken, yirmi bir çeşmenin cephesi düz tutulmuştur ve süsleme oldukça azdır. Geometrik, bitkisel, nesneli ve figürlü bezemenin kullanıldığı örnekler mevcuttur.

Yöntem olarak katalog için tablolar oluşturularak tarihlerine göre sıralanmıştır. Yapılar tek tek tarif edilmek yerine fotoğraf ve çizimlerinden faydalanılarak değerlendirmesi yapılmıştır. Plan, cephe düzenlemeleri, yapı elemanları, kitabe ve süsleme gibi başlıklar altında değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kahramankazan, çeşme, su yapıları, sivil mimari