OĞUZ ADININ ANADOLU AĞIZLARINDAKİ ANLAMLARI ÜZERİNE

Aziz GÖKÇE

ÖZET

Orta Asya’da, İran’da, Anadolu’da, Afrika’da ve Balkanlar’da bazen bir başka boyun kurduğu devlete bağımlı olarak yaşarken bazen bağımsız hareket edebilen hatta bağımsız devletler kurarak uzun yıllar tarih sahnesinde yer alan Oğuzlar diğer adlarıyla Türkmenler, Türk dilinin ilk yazılı metinleri olan Yenisey ve Orhun yazıtlarından itibaren varlıklarını takip edebildiğimiz önemli bir Türk boyudur. Bu boyun varlığına Kök Türkçe yazıtlar tanıklık ederken dil özelliklerine ise Kâşgarlı Mahmud’un abidevi eserinde rastlamaktayız. Türk ve dünya tarihi için önemli devletler kuran, gerek Çin gerek Acem gerek Arap gerek Bizans kaynaklarında bazen övgüyle bazen düşmanlıkla ve nefretle anılan bu büyük Türk boyunun adının kökeni hakkında bugüne kadar Türk ve yabancı bilim insanları tarafından birbirinden farklı pek çok görüş öne sürülmüştür.  Bazı araştırmacılar tarafından etnik olarak Oğuz adı “ok” köküne bağlanırken, bazı araştırmacılar ise Türk lehçelerinde görülen z/r değişikliğine dikkat çekerek “oguz/ogur” denkliğinden bahsetmiştir. Son yıllarda yayımlanan bazı makalelerde ise, “Oğuz” adının günümüzde de hayvan adı olarak kullanılan “öküz” ile ilişkili olduğu öne sürülmüştür.

Makalemizde, Oğuzların kısaca tarihlerine değinildikten sonra, Oğuz adının kökeni üzerine öne sürülen görüşlere yer verilecek, ardından Oğuz adının görüldüğü ilk Türkçe metinlerden başlayarak tarihî metinlerden tarama çalışması ile elde edilen veriler aktarılacak, Anadolu ağızlarında bu adın kullanıldığı yerler, anlamları ve bu adın kullanılma sebepleri üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler: Oğuz, Türkmenler, köken bilimi, Anadolu ağızları, anlam bilimi, Türk boyları, Türk destanları.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir